موضوع : اقدام پژوهی

(حل مشکل یادگیری دانش آموزان در درس جغرافیای کلاس چهارم ابتدایی در بخش نواحی آب و هوایی ایران)

 

چکیده :

من سعی کردم طی مطالعات ، بررسی ، نظرخواهی های مختلف و گردآوری اطلاعات تلاش خود را در جهت رفع این مشکل قرار دهم . در این راه از اولیای مدرسه ـ همکاران ، دانش آموزان کمک گرفتم . روش های مختلفی را یادداشت کردم و به کتب زیادی مراجعه نمودم تا با توجه به مطالب گردآوری شده و تغییر آنها از میان راه حل ها ، یکی را انتخاب کرده و در کلاس اجرا نمایم بنابراین تلفیقی از روش های (همیاری ـ ایفای نقش) را انتخاب کردم و با گروه بندی شاگردان کلاسم و ایجاد محیطی مناسب در فضای باز مدرسه با نوع آب و هوا در گروه و ملبس کردن دانش آموزان به شرایط آب و هوایی آن نواحی در گروه و دادن نقش به هریک از اعضای گروه همراه با بیان خصوصیات آن نواحی از روی پلاکاردها و نقشه نواحی آب و هوایی ایران که در پیوست آمده است این کار انجام شد و نتایج حاصل از آن بسیار رضایت بخش بود این رضایت مندی در گفته ها و رفتار دانش آموزان و اولیای آنها و همکاران هم پایه و کارکنان مدرسه به خوبی نمایان بود .

تشکر :

اریک هوفر می گوید : در جهانی که هر لحظه اش آبستن تغییرات مهمی است موفقیت همواره در دسترس کسانی خواهد بود که تشنه یادگیری هستند . نو شدن و خلاقیت زمینه موفقیت شغلی می باشد و باید در هر شغلی باشیم باید باور کنیم که باید بهترین آنها باشیم .

در این مقاله از کلیه همکاران و دانش آموزان و اولیای آنها و مدیریت و کارکنان مدرسه که بهترین مشوق و راهنمای من در اجرای طرح مذکور بودند صمیمانه تشکر و قدردانی می کنم و همچنین از استاد ارجمند و بزرگوار جناب آقای حسینی در تهیه و تنظیم مطالب و جمع بندی آن که بهترین راهنمایم بودند نهایت قدردانی و سپاس را دارم .

مقدمه :

یک معلم موفق و پژوهشگر باید نقاش باشد تا چهره ی زیبای دانش آموز را در ذهن دلش نقاشی کند ـ باید خطاط باشد تا به زندگی خط خورده بعضی از دانش آموزان شکل بدهد ـ باید شاعر باشد تا زندگی شاگردان خود را به بهترین نحو بسراید ـ خیاط باشد تا درزهای روح و دل پاک و کوچک کودکان را ترمیم کند ـ باید نسیم باشد تا از اشتباهات کودکانه شاگردان خود با مهربانی و ملایمت بگذرد ـ باید شبنم باشد و قطرات مهر را بر گل روی کودکان بپاشد ـ باید باران باشد تا پاکی را به شاگردان خود بیاموزد و باید . . .

امسال هفتمین سالی است که من در کلاس چهارم ابتدایی با مدرک تحصیلی لیسانس و بیست و یکسال سابقه خدمت آموزشی مشغول به تدریس هستم و این پایه را با علاقه فراوان تدریس می کنم و هرساله در تدریس درس جغرافیا از کتاب تعلیمات اجتماعی ، فصل نواحی آب و هوایی ایران متوجه می شوم که دانش آموزان در یادگیری این فصل دچار اشتباه می شوند و مطالب را طوطی وار حفظ می کنند و در تفهیم خصوصیات سه ناحیه ی آب و هوایی ایران دچار مشکل می شوند . مسلم اینکه شروع هر کاری عاری از نقص نخواهد بود اما امیدوارم با نظرات اصلاحی استاد محترم نواقص و اشکالات برطرف و نقاط قوت تقویت شوند.

1ـ موضوع یا عنوان مشکل :

چگونه می توانم به عنوان معلم کلاس چهارم ابتدایی مشکل یادگیری دانش آموزان را در درس جغرافیا در مورد نواحی آب و هوایی ایران برطرف کنم؟

2ـ بیان مسئله (توصیف موقعیت آموزشی) :

اینجانب ام کلثوم قادری آموزگار پایه چهارم ابتدایی شاغل در دبستان شهید باهنر واقع در شهرک قراملک ناحیه 2 تبریز همه ساله هنگام تدریس درس جغرافیا درباره نواحی آب و هوایی ایران متوجه مشکل یادگیری دانش آموزان در این مبحث بودم که :

1ـ دانش آموزان در تفهیم مطالب این درس دچار مشکل می شوند .

2ـ مطالب سه ناحیه را نمی توانند با خصوصیات هر ناحیه در ذهن خود جایگزین کنند و مجبور به حفظ مطالب به صورت طوطی وار می شوند .

با توجه به اینکه مهم ترین مسئله در آموزش این درس تشخیص آب و هوای سه ناحیه ایران است با خصوصیات جداگانه . طبق سنوات گذشته در اولین جلسه از تدریسم از دانش آموزان خواستم که هر قسمت را یاد بگیرند و به صورت داوطلب و به حالت کنفرانس در کلاس ارائه دهند و سپس جمع بندی مطالب را خودم انجام دهم اما متأسفانه مانند سالهای قبل دیدم که دانش آموزانم نمی توانند آنچنان که باید و شاید مطالب را ارائه دهند و به یاد بسپارند و اطلاعات ارائه شده توسط آنها حفظی می باشد و زودتر فراموش می شود چراکه با پرسش هایی که انجام می دادم اکثر دانش آموزان خیلی ناقص و یا اشتباهی جواب می دادند ، تصمیم گرفتم که مشکل را حل کنم به صورتی که دانش آموزانم بتوانند به سطح مورد انتظار آموزشی برسند و مهارت لازم را همراه با توانایی در یادگیری کسب کنند .

3ـ جمع آوری اطلاعات (شواهد1) :

در این مرحله از کار تصمیم گرفتم که اطلاعات لازم را از منابع مختلف تا آنجایی که می توانم جمع آوری نمایم . اول به سراغ همکارانم در جلسه هم پایه رفتم و برای روشن کردن وضع موجود و گرفتن راهکارهای احتمالی مطالبی را جمع آوری کردم .

پیشنهاد همکارانم (همکاران هم پایه آموزشی) تدریس به صورت همیاری بود .

دوم به سراغ سایر همکاران در جلسه شورای آموزگاران رفتم که قریب به اتفاق نظر دادند که تدریس به صورت ایفای نقش باشد .

سوم به سراغ مدیر مدرسه رفتم تا تجربیاتی که از بازدیدهای کلاسی دارد و یا از تدریس های همکارانم در سالهای گذشته دارد را در اختیارم قرار دهد که توصیه ایشان استفاده از وسایل کمک آموزشی بود .

چهارم به کتب های گوناگون و روش های تدریس مراجعه کردم و مطالبی را در حول و حوش کارم جمع آوری کردم .

از میان راه حل های ارائه شده ، یافتن یک راه حل آسان و عملی و در عین حال دقیق نیاز به بررسی و دقت فراوان داشت چراکه باید راهکار و راه حلی را انتخاب می کردم که در عین دقیق بودن آسانتر و عملی تر باشد .

4ـ تجزیه و تحلیل داده ها :

در این مرحله با بررسی و تحلیل داده های جمع آوری شده مشخص شد که اکثریت دانش آموزان به صورت همیاری نمی توانند به صورت مطلوب به سطح مورد انتظار برسند و این نقص موجب می شود که فراگیران ضعیف نتوانند عملاً مطالب را یاد بگیرند زیرا در کار گروهی اکثراً سرگروه ها یا دانش آموزان زرنگ فعالیت می کنند و دانش آموزان ضعیف فقط برچسب همکاری را در گروه دارند و در یادگیری و . . . نقش آن چنانی ندارند .

همچنین به این نکته پی بردم که استفاده از وسایل کمک آموزشی در این درس کارایی چندانی ندارد و تنها تصاویر و نقشه نمی توانند گویای مطالب باشند .

سومین داده را در کلاس درس اجرا کردم و به دانش آموزان نقشی دادم تا بر حسب وظایف خودشان مطالب را به صورت نمایشی اجرا کنند و بیان نمایند ولی  در حین اجرای طرح مشاهده کردم که باز مطالب آنچنان باید و شاید جلب رضایت خاطرم را فراهم نیاورد .

فکر کردم که باید از میان این داده ها جمع بندی کرده و یک راه حل منطقی را کشف نمایم به نظر بنده موارد گفته شده مهم ترین تناقض ها بودند .

5ـ انتخاب راه حل موقت :

در این مرحله از کار مهم ترین مسأله ، ارائه راه حل یا راه حل های مناسب برای رفع و از بین بردن تناقض های موجود می باشد . اینجانب بعد از بررسی راه کارهای موجود در مرحله سوم تحقیق و همچنین با اندیشیدن در مورد سطح و قدرت یادگیری دانش آموزان در این مقطع یک روش عملی و در عین حال صحیح و درست برای رسیدن به تغییر مورد نظر انتخاب کردم و جرقه ای در ذهن من زده شد

در این روش تلفیقی از روش های همیاری و ایفای نقش را انتخاب کردم که این طرح به معرض دید همکاران نقاد گذاشته شد و آنها در زمینه عملی بودن طرح مسئله را تأیید نمودند .

6ـ اجرای طرح و نظارت بر تغییر پیشنهادی :

در این مرحله از تحقیق تلاش کردم داده ها و راه حل های جدید را به کار بندم و ببینم که تا چه اندازه در روند و پیشرفت یادگیری دانش آموزان مؤثر شده است و پیش بینی های عملی کار را پیش بردم و تلاش کردم از همان آغاز بر چگونگی پیشرفت کار نظارت داشته باشم که این کار موجب می شود ضمن پیگیری پیش بینی های انجام شده در صورت لزوم ، تغییرات لازم را در عمل به وجود آورم . لذا گروهبندی کلاس را همراه با تلفیقی از روش همیاری و ایفای نقش را اجرا کردم در این فعالیت     دانش آموزان آموزش های لازم را در گروه با تمرین و تکرار و هم آواز شدن با آنها و در نهایت مهارت های لازم را کسب نمودند .

دانش آموزان را با توجه به شناختی که از نظر سطح یادگیری و توانمندی و همکاری داشتند به سه گروه تقسیم کردم :

1ـ گروه کاری ناحیه آب و هوای خزری

2ـ گروه کاری ناحیه آب و هوای گرم و خشک

3ـ گروه کاری ناحیه آب و هوای سرد و کوهستانی

به دانش آموزان یک هفته قبل از تدریس سفارش کردم که وسایل لازم را برای ایجاد شرایط            آب و هوایی تهیه کنند از جمله لباس مخصوص آن ناحیه ، چتر ، پنکه دستی و . . .

نقشه نواحی آب و هوایی ایران را ترسیم و آماده کردم (به پیوست آمده است) مطالب مهم هر ناحیه را جداگانه در کاغذهای  با تایپ کامپیوتری و گیرا و جذاب آماده نمودم (به پیوست نمونه ای آمده است) و آن را به صورت پلاکارد درآوردم ـ تصاویری از مناظر هر ناحیه را تهیه نمودم (به پیوست نمونه ای آمده است) و به صورت پلاکارد آماده کردم ، در حیاط مدرسه سه فضای متفاوت با شرایط اقلیمی مخصوص به خود را ایجاد کردم به عنوان مثال در ناحیه آب و هوای خزری ، گروه این ناحیه لباس های معمولی بر تن کرده و چتر داشتند و با آب پاش باران نیز بر سر آنها می بارید و در حالی که پلاکاردها را در دست داشتند هرکدام مطالب خودشان را می خواندند و دیگران هم گوش می دادند .

در گروه کاری ناحیه آب و هوای سرد کوهستانی در حالی که دانش آموزان لباس پشمی پوشیده بودند از پوتین ، شال ، کلاه ، دستکش ، پالتو بر تن داشتند در کنار بخاری نشسته بودندو برف مصنوعی ایجاد شده بود و دانش آموزان با پلاکاردهایی که در دست داشتند هرکدام مطالب خودشان را می خواندند و دیگران هم گوش فرا می دادند .

در گروه کاری ناحیه آب و هوای گرم و خشک در حالی که دانش آموزان لباس نازک و تابستانی بر تن داشتند و پنکه هم روشن بود از بادبزن استفاده می کردند و مطالب خودشان را با پلاکاردها می خواندند و دیگران هم گوش فرا می دادند .

به صورت عملی هر گروه ایفای نقش کردند . کاملاً در شرایط آب و هوای آن ناحیه قرار گرفتند .

7ـ جمع آوری اطلاعات (شواهد2) :

به کتاب های روش تدریس و راهنما معلم مراجعه کردم و بعد از مطالعه روش های تدریس ، همیاری ، و ایفای نقش را به صورت تلفیقی برای خودم استخراج نمودم .

بعد از مدتی متوجه موفقیت هایی در امر یادگیری دانش آموزان شدم و با بررسی نتیجه امتحان نمره قبلی و نمره آزمون ماهانه مشاهده شد که دانش آموزان به موفقیت هایی دست یافته اند و مطالب را با همدیگر قاطی نمی کنند و به سوالات هر ناحیه آب و هوایی تسلط کافی دارند و سوالات این فصل را به راحتی پاسخگو هستند .

با تغییر نمرات دانش آموزان ، در جلسه شورای آموزگاران روش ارائه شده مورد تأیید قرار گرفت و رضایت اولیا نیز نشان از موفقیت فرزندانشان بود و خود دانش آموزان اصرار داشتند که دروس دیگر را هم به همین روش تدریس کنیم و یا اینکه دوباره همین طرح را اجرا کنیم .

خاطرنشان کنم که بعد از مراجعه به کتب روش های تدریس دوباره به سراغ همکارانم رفتم و روش تلفیقی (همیاری ـ ایفای نقش) را بیان نمودم و نظرات آنها را یادداشت کردم .

8ـ ارزشیابی و نتیجه گیری :

این طرح تحقیق و پژوهش توانست قسمتی از مشکلات بنده را در امر آموزش حل کند و پس از تلاش های مستمر و اجرای فنون مختلف و اجرای کلیه ی مراحل و مراجعه به کتب گوناگون ، دانش آ»وزانم توانستند در یادگیری نواحی آب و هوایی ایران دچار مشکل نشوند که این نتیجه بعد از آزمونی که به عمل آمد مشخص شد که 95ـ90 درصد از دانش آموزان به سوالات این بخش از کتاب جغرافیا پاسخ درست داده اند در حالی که قبلاً حدود 50ـ40 درصد از دانش آموزان به سوالات می توانستند پاسخ درست بدهند و همچنین بعد از نتایج امتحانات نوبت اول این درصد در اوراق امتحانی دانش آموزان نمایان بود پس معلوم شد که شیوه مؤثر بوده و دانش آموزان مطالب را یاد گرفتند و می توان مطالب را  با کمی تغییرات در دروس مشابه به کار برد و اجرا کرد .

برای درمان مشکلات به طور مؤثر و موفقیت آمیز باید اصولی رعایت شود :

1ـ هر مشکل با توجه به شناخت دقیق علت ها درمان پذیر است و تا علل مشکل مشخص نشود ارائه درمان ممکن نخواهد بود .

2ـ درمان باید گسترده و همه جانبه باشد .

3ـ درمان باید توسط متخصص انجام گیرد .

4ـ درمان باید پیگیری شود .

خدایا از لطف تو سپاسگزارم .

منابع و مآخذ :

1ـ قاسمی ، پویا ، اقبال ـ جزوه درسی مربوط به دوره اقدام پژوهی

2ـ قاسمی ، پویا ، اقبال ـ معلم پژوهنده کیست؟

3ـ فراهانی ، مهدی ـ چیستی و چرایی در پژوهش

4ـ حائری زاده ، خیریه بگیم ـ یادگیری از طریق همیاری ـ ایفای نقش

5ـ اسکات ، جوانا ، و همکاران ـ یادگیری مشارکتی ـ ترجمه محمد امینی و منصور مرعشی

6ـ سیلور جی گالن ـ برنامه ریزی برای تدریس و یادگیری بهتر ـ ترجمه غلامرضا خویی نژاد

7ـ کتاب تعلیمات اجتماعی سال چهارم ابتدایی

 

مشخصات کلی

نام و نام خانوادگی : ام کلثوم قادری

مدرک در رشتة تحصیلی : لیسانس آموزش ابتدایی

الگو و روش تدریس : کارایی تیم

کتاب : تعلیمات اجتماعی کلاس چهارم

موضوع و درس : درس تاریخ – پیامبران الهی

تعداد دانش آموزان : 24 نفر

تاریخ اجرا : 88-87

زمان اجرا : 45 دقیقه

ایجاد آمادگی :

 شروع درس با نام خدا – سلام و احوالپرسی – حضور وغیاب طبق روال کار – پرسش از علت غایبین در صورت وجود غیبت در روز قبل – بورس محیط فیزیکی کلاس – بررسی وضعیت روحی و جسمی دانش آموزان – با توجه به درس قبلی مطرح کردن چند سئوال از دانش آموزان و پاسخ از طرف آنها – بررسی و رفع اشکالات درس قبلی – آمادگی برای شروع درس جدید .

هدف کلی :

آشنایی دانش آموزان با پیامبران الهی

هدفهای رفتاری غبارتند از :

الف ) اهداف دانشی :

1-    لقب فرمانروایان مصر و خصوصیات آنها را بیان کنند .

2-    شخصیت پادشاهنمرود را توصیف کنند .

3-    3دشمنان و طرفداران حضرت نوح را بیان کنند .

4-    وظایف پیامبران الهی را توضیح دهند .

ب) اهداف مهارتی :

1-     داستانهای حضرت ابراهیم ، موسی ، نوح را خلاصه نویسی کنند .

2-     از معجزات پیامبران الهی گزارش تهیه کنند .

3-     با توجه به اهداف داستانها ایفای نقش می کنند .

ج ) اهداف نگرشی :

1-    دانش آموزان به یاد گرفتن محلّ تولد پیامبران الهی علاقمند می شوند .

2-    به مأموریت و رسالت پیامبران الهی کنجکاو می شوند .

3-    به سرانجام و سرنوشت ستم کاران و ظالمان علاقمند می شوند .

4-    به کسانی که خانة کعبه را تجدید بنا کرده اند علاقه نشان می دهند .

ارائة مطلب :

گام اول : تشکیل تیم ها ( گروه بندی دانش آموزان )

در ابتدا دانش آموزان خود را به تیم های ناهمگن با توجه به شناختی که از سطح علمی و یادگیری فراگیران خود داریم گروه بندی می کنیم . تعداد افراد تیم ها به تعداد دانش آموزان کلاس بستگی دارد و بهتر است تعداد افراد تیم ها از 6 نفر بیشتر نباشد .

دانش آموزان کلاسم که 24 نفر هستند را به 4 گروه 6 نفره تقسیم بندی می کنیم .

گام دوم : آمادگی فردی فراگیران ؛ (روخوانی متن به صورت فردی )

از دانش آموزان می خواهیم که از کتاب تاریخ چهارم – موضوع پیامبران الهی را از صفحة 81  الی 84 را به عنوان فعالیت به دقت مطالعه کنند .

گام سوم : پاسخگویی به سئوالات به صورت انفرادی

برای هر یک از دانش آموزان برگ سئوالات چهار گزینه ای که دارای 5 سئوال است و قبلاً تهیه و تنظیم نموده ایم را تحویل می دهیم و از آنها می خواهیم که به سئوالات به صورت فردی پاسخ دهند و دقت نمایند که در هر سئوال فقط یک گزینه صحیح می باشد و به هر گزینه ی صحیح 4 نمره ی مثبت و به هر گزینه ی غلط (1-) یک نمرة منفی تعلق می گیرد و در ضمن توضیح می دهیم که در صورت لزوم به صورت انفرادی می توانند در این مرحله به متن کتاب نیز مراجعه نمایند پس از اتمام مدت پاسخگویی انفرادی از فراگیران می خواهیم که پاسخ نامه های انفرادی را موقتاً کنار بگذارند .

گام چهارم : کار تیمی (پاسخگویی به سئوالات به صورت گروهی )

در این مرحله نیز برگ سئوالات چهار گزینه ای ( از همان سئوالاتی که در مرحلة انفرای استفاده شده است ) را به هر یک از تیم ها تحویل می دهیم و توضیح می دهیم که در این مرحله مراجعه به متن کتاب و منبع مجاز نیست و می توانند با یکدیگر تبادل نظر کرده و سپس از توافق اعضا و قانع کردن یکدیگر به سئوالات پاسخ دهند .

گام پنجم : خواند پاسخ سئوالات توسط معلم :

پاسخ سئوالات را برای دانش آموزان می خوانیم و یا اینکه کلید سئوالات را به صورت آماده در بین آنها تقسیم می کنیم .

گام ششم : نمره گذاری پاسخ های فردی و تیمی ( اصلاح اوراق فردی و تیمی )

از دانش آموزانم می خواهم که ابتدا پاسخ های فردی خود را نمره گذاری کرده و سپس پاسخ نامه های تیمی خود را به صورت گروهی نمره گذاری نمایند .

گام هفتم : بدست آوردن میانگین نمرات اعضای گروه ها

از دانش آموزانم می خواهم که نمرات اعضای تیم خود را جمع کرده و به تعداد نظرات گروهها تقسیم کنند و میانگین آن را بدست آورند البته کسانی که به این کار وادار هستند و سرعت عمل دارند این وظیفه به آنها محوّل می شود .

گام هشتم : نمرة کارایی تیم ( بدست آوردن تفاضل نمرة تیم و میانگین هر گروه )

از سر گروه تیم ها می خواهیم که نمرة میانگین را از نمره تیم کم کنند تا نمره کارایی تیم بدست آید و اگر با اعشار رو به رو شدند خودم به کمک آنها می روم .

گام نهم : تفسیر نمرات (ارزیابی )

در این مرحله هر گروه بیشترین نمره را کسب کند بعنوان گروه برنده شناخته می شود .

ارزشیابی پایانی :

از گروه هایی که برنده شده اند می خواهیم که در جلو تخته سیاه تشریف آورده و درس را به دانش آموزان توضیح دهند .

تعیین تکلیف :

1-    گروهی : خلاصه نویسی داستانهای حضرت ابراهیم (ع) و حضرت نوح (ع) و حضرت موسی (ع)

2-    فردی : تهیة گزارش از معجزات پیامبران الهی

تذکر : در حین اجرای گام ها توسط دانش آموزان ؛ معلم جدول تیمی را در تخته سیاه رسم می کند و گام های هفتم تا نهم را در جدول پیاده می کند .

منابع :

1-    یادگیری از طریق همیاری – ترجمه و تألیف : خیریه بگیم حائری زاده – سودابه قاسم خان – لیلی محمد حسین .

2-    یادگیری مبتنی بر تفاوتهای فردی – ترجمه : حیدر تورانی – دکتر مجید نعمتی

 

 

 

 

 

بنام خدا :

دانش آموزان عزیز در سئوالات زیر پاسخ صحیح را با علامت (×) مشخص کنید و توجه نمایید که به جواب درست 4 نمرة مثبت و به جواب غلی (1-) یک نمرة منفی و به سئوال بدون جواب نمرة صفر در نظر گرفته شود .

 

نمونة جدول تیمی در طرح درس کارایی تیم

برندة اول : گروه نسترن

برندة دوم : گروه لاله و یاسمن

برندة سوم : گروه نرگس که باید در گروه بر تلاش و فعالیت خود اضافه نماید و همکاری کند .

سئوال : ویژگی ها وشاخص های مدارس کارآمد و اثر بخش و موفق در دورة ابتدایی و راهنمایی چیست ؟

کارآمد بودن مدارس ارتباط نزدیک و تنگاتنگ با مدیریت مدرسه دارد و باید توجه خاصی به مدیریت ادارات آموزش و پرورش و مدیریت مدارس و سبک رهبری آنها مبذول گردد. بنابراین می توان گفت :

1-    انسان ها موجودات ارزشمند هستند و برگزیننده و یگانه که به زیور منطق وعقل آراسته و از حق مسئولیت و قدرت برخوردارند پس وظیفه ی سازمان های آموزش ومدارس ، پرورش استعداد ها و فراهم آوردن محیط و شرایط مناسب برای شکوفایی استعدادهای آن هاست بنابراین تصمیماتی که مدیران آموزش مدارس اتخاذ می کنند کلید سعادت و شقاوت افراد جامعه است و عمر و چرخة زندگی یک انسان مجموعة تصمیم گیری های اوست که ناشی از سبک رهبری می باشد که توجه و دقت به این امر مهم ضرورت دارد .

2-    داشتن روحیّه ی مشورت طلبی ، سعه ی صدر در به کارگیری تجارب دیگران ،نوآوری و خلاقیت ، مطالعه برقراری روابط انسانی مطلوب نیز از بارزترین ویژگی ها (توانایی های عملی و علمی) یک مدیر موفق محسوب می شود .

3-    مدیر یک مدرسه کارآمد در یک الگوی مفهومی علاوه بر واقف بودن به وظایف مدیریتی به آن عمل می کند یعنی برنامه ریزی دقیق ، سازماندهی منظم ، کنترل مدیرانه و هدایت و سرپرستی کامل و از پیش تعیین شده ای را دارد که در اجرای فنون مدیریتی توانمند است به این معنی که با مطالعة عمیق تکنیک ها و فنون علوم رفتاری ، فنون تصمیم گیریها و تکنیک ها ، فنون تجزیه و تحلیل را در می یابد و با توجه به قابلیت ها و توانایی های فردی خویش و شرایط و مقتضیات مدرسه ی محل خدمت خود آن ها را در فرآیند مدیریتی بکار می بندد و با کم ترین زمان و حداقل هزینه به بالاترین کیفیت اهداف مدرسه را به پیش می برد .

4-    در مدارس کارآمد کارکنان با احساس هیجان ، مالکیت و انتظار بهترین ابداعات و افکار خود را پیاده می سازند و علاوه بر این با احساس مسئولیت کار می کنند و منافع سازمان آموزش را بر منافع خود ترجیح می دهند سپس به منظور ایجاد محیط کار توانمند نقش مدیریت در چنین مدرسه ای از چارچوب ذهنی فرماندهی و کنترل به محیط حمایتی و مبتنی بر حس مسئولیت پذیری تبدیل می شود که در آن همه ی کارکنان فرصت دارند که به نحو احسن همکاری کنند .

5-    مدیران موفق و کارآمد و اثر بخش در مدارس فکری خلاق دارند و طرحی نو می افکنند و معتقد هستند که کارکنان و دانش آموزان نیز باید دارای فهم و درایت باشند لذا اطمینان خاطر و اعتماد به نفس آن ها را تقویت می کنند تا به پرورش افکار دست یابند ، چنین مدیریتی در پی ایجاد فضایی است که بروز خلاقیت را امکان پذیر می سازد و او می داند که پیشرفت و بالندگی انسان مرز ندارد و هر انسانی می تواند بر اثر برانگیزش به سوی تکامل گام بردارد .

6-    دانش آموزان در مدارس کارآمد و موفق نه تنها به آموختن دانش و کسب علم می پردازند بلکه روابط اجتماعی و چگونگی برخورد با دیگران و مهارتهای زندگی کردن را نیز تجربه می کنند و یاد م یگیرند .کارکنان احساس امنیت شغلی دارند و در سایة آرامش ایجاد شده به یکدیگر احترام می گذارند و برخوردشان مبتنی بر درک و بینش صحیح است و به جای پرداختن به مشکلات به راه حل آن ها فکر می کنند و خودشان را نشان می دهند و زمینه های نوآوری را فراهم می سازند و از شکست ها درس می گیرند و از این که زود به هدف رسیده اند خود را سرزنش نمی کنند و در یک جمله کارکنان مدرسه می کوشند با نوآوری ، مطالعه ، و آموزش همراه با پروش ضامن بقای سازمان هر چند کوچک خودشان باشند .

پیشنهادات و راهکارهای کارآمد کردن مدارس :

v    مدیران مدارس به افراد زیر دست خود تفویض اختیار دهند .

v    ایجاد نگرش مثبت در افراد نسبت به اهداف آموزش و پرورش

v    آفرینش اتحاد بین همکاران

v    آموزش کشف واقعیت به دانش آموزان و خلاق بار آوردن آنها

v    داشتن هدف مشترک در بین کارکنان

v    مدیران برای یک مشکل صدها راه حل ارائه دهند.

v    مدیران با اندیشه های بزرگ به فردی بزرگ بیاندیشند (بزرگ اندیشدن ولی با کارهای کوچک شروع کردن)

v    تمرکز روی مسائل عینی و مهم نظیر برنامه های درسی _ آموزشی

v    مدیران با ذوق و عشق و عزت نفس مدیریت و رهبری کنند چرا که عزت نفس بالا می تواند تأثیر عمده ای بر جوانب گوناگون زندگی از جمله موفقیت در کار داشته باشد .

v    مدیرانی که منبع کنترل درونی دارند بهتر از عهده ی کار ما بر می آیند به علاوه چون موفقیت ها و شکست های خود را به خود نسبت می دهند بر هیجان ها بهتر مسلط می شوند و به طور کلی از سلامت روانی بالایی برخوردارند پس باید به این امر مهم دقت شود ، تا در رسیدن به پیشرفت و موفقیت آنها نقش مهم داشته باشد.

v    باشرکت دادن دانش آموزان در اداره ی امور مدرسه و آموزش بکوشند تا کیفیت آموزش را بهبود بخشند مشارکت دادن دانش آموزان در فعالیت های گوناگون مدرسه و تشویق مسئولین مدرسه از موفقیت های کسب شده توسط دانش آموزان شرکت کننده نیز بر جدیت و مستمر بودن روحیه ی مشارکت گرایی آنان در فعالیت های آموزشی و پرورشی می افزاید .

v    توانمند سازی کارکنان از طریق دانش افزایی که در این مسیر اشتراک رایگان کارکنان در مجلات رشد عمومی و تخصصی ، تهیه ی گنجینه ای از کتابهای تخصصی کارکنان

v    توانمند سازی کارکنان از طریق به کار گیری روش های شاداب سازی محیط مدرسه و تقویت انگیزه و اعتماد به نفس در میان کارکنان که در این راستا فعالیت هایی همانند برگزاری اردوهای علمی ، سیاحتی ، زیارتی ویژه ی کارکنان و تهیة ملزومات روزمره .

v    کارکردهای مدیریتی شامل برنامه ریزی ، تصمیم گیری ، سازماندهی ، رهبری ، کنترل باشد .

v    علم آموزی و کسب دانش مدیر را در موقعیت بهتر قرار می دهد پس یادگیری بیشتر و دانایی بیشتر .

v    برای دستیابی به توسعة سازمان به چهار مقوله ی : خلاقیت ، نوآوری ، مشارکت ، ترجیح منافع سازمان و جامعه به منافع فردی که در درون سازمان خود مود بخشیم که با اجرای چهار مقوله رشد و موفقیت حاصل می شود .

با تشکر : ام کلثوم قادری

 

 

 

موضوع مقاله:

 

با كودكان پيش فعال چه طور رفتار كنيم؟

فهرست مطالب

عنوان                                                                                                صفحه

مقدمه: 2

كم‌توجهي ناشي از بيش‌فعالي و تيزهوشي.. 4

چگونه والدين و معلمين حالت صحيح را تشخيص دهند؟. 6

كودكان بيش فعال را دريابيم. 9

بيش‌فعالي كودكان. 10

كودك بيش‌فعال احساس خطر نمي‌كند. 10

تمايل به كارهاي خلاف و خطرناك... 11

عملكرد اجتماعي و تحصيلي كودك كاهش مي‌يابد. 12

والدين چه نقشي در درمان دارند. 12

اختلال كم توجهي ـ بيش فعالي در كودكان. 14

استفاده زياد از دارو براي كودكان بيش فعال خطرناك است. 15

هفت راهكار كاربردي به منظور بهبود رفتار كودك با اختلال ADHD (بيش فعال و پرجنب‌وجوش) 17

نتيجه‌گيري.. 20

منابع و مآخذ: 21

مقدمه:

امروزه بسياري از مادران و پدران از شيطنت بسيار زياد كودكانشان شكايت دارند. آنها اظهار مي‌دارند كه فرزندانشان مرتب در حال حركت و فعاليت است و نوعي حالت بي‌قراري و ناآرامي در او مشاهده مي‌كنند. برخي از اين والدين از فقدان تمركز حواس و ضعف درسي كودك نيز صحبت مي‌كنند. آنها علت اين فعاليت بيش از اندازه را نمي‌دانند و مرتب فرزندشان را مورد سرزنش قرار مي‌دهند. اين كودكان بعضاً مورد انتقاد و تنبيه بسيار زياد قرار مي‌گيرند. عده‌اي از پدر و مادرها كنترل خود را از دست مي‌دهند و اين كودكان را به شدت كتك مي‌زنند يا آنها را تهديد مي‌كنند. در اين نوشتار سعي شده است پديده بيش فعالي در كودكان توضيح داده و راه‌هاي برخورد مناسب با اين حالت ارائه شود.

اختلال بيش فعالي كه در اغلب موارد با نقص توجه همراه است، معمولاً در دوران كودكي بروز مي‌كند. تشخيص اين اختلال در سنين زير پنج سال قدري مشكل است زيرا امكان دارد با رفتارهاي طبيعي و شيطنت‌آميز كودكان اشتباه گرفته شود. با اين حال، متخصصان مي‌توانند اين اختلال را تشخيص دهند و پيش‌بيني‌هاي لازم را به عمل آورند. اين اختلال با فعاليت بيش از اندازه، خرابكاري و آزار رساندن همراه است.

ناتواني در اجراي قوانين و مقررات از جمله رفتارهاي مربوط به بيش فعالان است.

با آغاز فصل مدرسه، معلمين و اوليا در رفتار كودكاني كه تازه به مدرسه رفته و سالهاي اول دبستان را مي‌گذرانند، متوجه مسائلي مي‌شوند كه گاهي آنها را به حواس پرتي، شيطنت، عدم علاقه به درس و بازيگوشي نسبت مي‌دهند.

در حالي كه چنين رفتارهايي ممكن است به سادگي از «تيزهوشي» اين كودك سرچشمه گرفته باشد. مطلب زير را براي جلوگيري از چنين قضاوتهاي سريع درباره تواناييها و رفتارهاي چنين كودكاني تهيه كرده‌ايم و اميدواريم مفيد واقع شود.

 

كم‌توجهي ناشي از بيش‌فعالي و تيزهوشي

نوشته جيمز تي.وب (James T Webb) و دايان لاتيمر (Diane Latimer)

معامين هوارد (Howard) مي‌گويد كه او اصلا در حد توانايي خود كار نمي‌كند. او تكاليفش را تمام نمي‌كند يا اينكه بدون نوشتن مراحل كار، تنها به نوشتن پاسخ اكتفا مي‌كند، دستخط و ديكته‌اش بد است، در جاي خود بي‌قرار است، با ديگران صحبت مي‌كند و معمولاً كلاس را با كارهايش مختل مي‌كند.

او مدتي علاقه داشت كه با فرياد و بدون نوبت پاسخ سوال معلم را بدهد (كه غالباً هم صحيحي بود) اما مدتي است كه در عالم رويا به سر برده يا حواسش پرت است. آيا هوارد دچار كم توجهي ناشي از بيش فعالي (ADHD) شده يا تيزهوش يا شايد هر دو اينهاست؟

بارها پيش آمده كه كودكان با هوش به خاطر نشان دادن رفتارهاي خاصي چون بيقراري، بي‌توجهي، ميزان بالاي فعاليت و رويابافي، كه معمولاً به عنوان نشانه‌هاي ADHD مطرح شده‌اند، سر از مطب روان‌پزشك يا پزشك اطفال درمي‌آورند.

بنابر گزارش رسمي مركز تشخيص و آمارگيري بيماريهاي رواني، 14 در كودكان مبتلا به ADHD ديده مي‌شوند به ترتيب زير فهرست شده‌اند. كودك در صورت دارا بودن 8 مورد از اين ويژگيها كه بايد در سنين قبل از 7 سالگي بروز كرده و حداقل تا 6 ماه دوام يافته باشند، مي‌تواند داراي ADHD تشخيص داده شود:

1ـ هنگام نشستن معمولاً دستها يا پاهايش بي‌قرارند يا مدام در جا خود حركت مي‌كند (اين حالت در نوجوانان ممكن است به احساس بي‌قراري ذهني محدود شود.)

2ـ هنگامي كه از او خواسته شده بنشيند يا بايد در جايي نشسته بماند، انجام اين كار برايش بسيار مشكل است.

3ـ به سادگي و با كمترين عامل خارجي دچار حواس پرتي مي‌شود.

4ـ در بازيها يا موارد مشابه حضور در گروه، منتظر نوبت شدن برايش مشكل است.

5ـ معمولاً قبل از به پايان رسيدن بك پرسش، فوراً و بدون فكر پاسخ را بيان مي‌كند.

6ـ بدون اينكه قصد لجاجت يا مخالفت داشته و يا اينكه در درك مسأله مشكل داشته باشد، انجام كارهايي كه از روي يك دستور خاص و به ترتيب مشخص شده باشد، برايش مشكل است.

7ـ توجه ممتد به يك كار يا بازي برايش مشكل است.

8ـ معمولاً از يك كار ناتمام سراغ كار ديگري مي‌رود.

9ـ بي‌سروصدا بازي كردن برايش مشكل است.

10ـ معمولاً زياد حرف مي‌زند.

11ـ معمولاً ميان صحبت ديگران پريده يا به طور ناخوانده وارد جمع، بازي و ... مي‌شود.

12ـ بيشتر اوقات چنين به نظر مي‌رسد هنگامي كه با او صحبت مي‌شود به حرفهاي گوينده توجهي ندارد.

13ـ معمولاً وسايل مهم و ضروري خود (مانند كتاب، اسباب بازي يا نوشت‌افزار) را در مدرسه يا خانه كم مي‌كند.

14ـ غالباً بدون توجه به عواقب آن و بدون اينكه به دنبال هيجان باشد، كارهاي خطرناكي انجام مي‌دهد. (براي مثال بدون توجه به وسط خيابان مي‌پرد.)

البته، تقريباً تمام اين رفتارها در كودكان تيزهوش، مستعد و خلاق نيز ديده مي‌شود. تا حدود سال 1998، چندان به تشابهات و تفاوتهاي ميان اين دو توجه نشده بود و به همين دليل مشكل اختلال شخصيت در ميان اعضاي اين دو گروه بسيار ديده مي‌شد. بسياري اوقات، افراد متخصص تنها با شنيدن شرح رفتار كودك از والدين و معلم، به بيش فعالي كودك رأي مي‌دادند. اگر در ميان آزمونهاي اندكي از كودك نيز انجام مي‌گيرد، از آنها براي تأكيد گفته‌هاي والدين استفاده مي‌شد.

كودكاني كه به اندازه كافي خوش شانس بوده و يك معاينه كامل (شامل آزمايش الرژي و مشكلات سوخت و سازي ديگر) و معاينات مفصل روانشناسانه كه شامل ارزيابي هوش، موفقيتها و موقعيت احساسي از آنها به عمل مي‌آمد، شانس بيشتري براي تشخيص واقعي دليل حالات خود داشتند زيرا بدون معاينات تخصصي، تشخيص اين دو حالت بسيار مشكل است.

چگونه والدين و معلمين حالت صحيح را تشخيص دهند؟

رفتارهاي ظاهراً مشابه ميان تيزهوشي و بيش فعالي داراي تفاوتهاي جزيي اما تعيين كننده هستند كه تعدادي از آنها را در دو فهرست زير مشاهده مي‌كنيد:

رفتارهاي مربوط به بيش فعالان

1ـ عدم توجه مداوم در بيشتر / تمام موارد

2ـ كاهش توجه و علاقه در طي انجام كارهايي كه نتيجه آني ندارند.

3ـ عمل آني بر اساس محركهاي مختلف (انگيزشي بودن) و ناتواني در به تأخير انداختن ابراز خوشي.

4ـ ناتواني در درك و اجراي فرمانهايي براي تصحيح يا ترك رفتارهاي اجتماعي

5ـ داراي فعاليت و بيقراري بيشتر از كودكان عادي

6ـ ناتواني در اجراي قوانين و مقررات

رفتارهاي مربوط به تيزهوشان

1ـ كم توجهي، بي‌حوصلگي و خيال بافي در موقعيتهاي خاص

2ـ كم تحمل بودن در تحمل شرايط يا انجام كارهايي كه به نظر غيرضروري يا نامربوط برسد.

3ـ هوش آنها پيشرفته‌تر از قدرت قضاوتشان است.

4ـ سختگيري در مورد آنها مي‌تواند به نبرد قدرت ميان آنها و اوليا (مدرسه يا والدين) تيديل شود.

5ـ ميزان فعاليت بالا و نياز اندك به خواب

6ـ پرسش‌هاي مكرر دربارة قوانين، رسوم و آداب مختلف

اصطلاح و كلمه بيش فعالي براي كودكاني بكار برده مي‌شود كه مشكلات جزئي رفتاري از قبيل رفتار درهم گسيخته، توجه كوتاه، بي‌خوابي و تحريك پذيري دارند در حقيقت، اكثر كودكان بيش فعال هر چند كه فعاليت بسيار زياد دارند اما طبيعي هستند.

اگرچه تحقيقات اخير در آمريكا نشان داده است كه برخي چاشنيها و مواد رنگي در غذاها با الگوهاي رفتاري پر فعاليت در كودكان ارتباط دارد اما رفتار و شكيبائي والدين و طرز برخورد آنها مي‌تواند بسياري از مشكلات اين كودكان را برطرف سازد.

آيا خطرناك است؟

تعداد كودكاني كه دچار بيش فعالي خطرناك و غيرطبيعي باشند بسيار كم است.

ابتدا چه كار بايد بكنيم؟

1ـ كودك را از نظر برقراري و كم حوصلگي امتحان كنيد. كودكان باهوش به محركهاي بيشري نياز دارند.

2ـ اين مشكل را بزرگ جلوه ندهيد بيشتر والدين قبول دارند كه كودكشان در سن قبل از مدرسه تا حدودي پرجنب و جوش و فعال است.

آيا مشورت با دكتر لازم است؟

اگر زندگي با اين نوع كودكان كسالت بار شده است و يا رفتار آنها به فعاليتهاي درسي‌شان لطمه مي‌زند از دكتر نظر بخواهيد.

دكتر چه اقدامي انجام خواهد داد؟

مشكل بتوان دو دكتر را يافت كه از نظر علت، خصوصيت و يا ماهيت بيش فعالي نظري يكساني داشته باشند. اگر مشكلات رفتاري خفيف با انواع ناتوانيهاي يادگيري مانند ديسلكي (نارساخواني) همراه باشند منجر به تشديد گيجي خواهند شد. دكتر ممكن است كودكتان را به يك روانشناس كودك براي بررسي مشكلات وي ارجاع دهد. دكتر هيچگونه داروي تجويز نخواهد كرد، مگر اينكه به تشخيص نهايي رسيده باشد.

شما چه كمكي مي‌توانيد بكنيد؟

بهترين برخورد والدين با كودكان بيش فعال اين است كه پدر و مادر بهنگام برخورد داراي روشي يكسان باشند تا فضايي براي سوء استفاده كودك باقي نماند.

زندگي و نحوه برخورد با يك كودك طبيعي اما پرهيجان و با رفتاري غيرقابل پيش بيني را بياموزيد. البته تا زمانيكه سن كودك بسيار كم است اين كار بسيار دشوار است اما با رفتن به مدرسه آرامتر و متمركزتر مي‌شود.

اگر كودك، جسور است و بازيهاي سرخود و ابتكاري بيشتري انجام مي‌دهد بيشتر مراقب او باشيد تا خود را فرسوده نسازد.

 

 

كودكان بيش فعال را دريابيم

همكاران گرامي اگر در كلاستان دانش‌آموز بيش فعال داريد موارد زير را رعايت نماييد:

1ـ موضوعات درسي در ساعت اول تدريس شود.

2ـ سعي كنيد دانش‌آموز را در رديف اول بنشانيد.

3ـ در كلاس با روحيه و شاداب باشيد.

4ـ محل نشستن دانش‌آموز حداقل عوامل مزاحم باشد.

5ـ بيشتر در سمت راست قرار گيرد.

6ـ از برخوردهاي تند با وي اجتناب ورزيد.

7ـ فرمان‌هاي متنوع به كودك بدهيد (برايم آب بياور ـ تخته را پاك كن و ... تا قادر به تخليه انرژي خود باشد).

8ـ با او قرارداد ببنديد.

9ـ به او تكاليف كم ولي جذاب و جالب بدهيد.

10ـ تكاليف را براي او برجسته و مشخص نماييد با رنگ كردن و يا ... چون نقص توجه دارد.

11ـ بازخورد فوري دهيد.

12ـ براي انجام تكاليف زمان تعيين كنيد.

13ـ دانش‌آموز را زود به زود تشويق كنيد.

14ـ چون حوصله در انتظار ماندن ندارد برنامه‌اي مسابقه‌اي و امتياز دهي تعيين كنيد تا به مرور زمان انتظار كشيدن او بيشتر شود.

15ـ در هنگام بروز رفتار نامناسب فقط دست او را گرفته و بگوييد ... نه!

16ـ جهت تخليه انرژي از ورزش‌هاي منظم و برنامه‌ريزي شده استفاده كنيد.

بيش‌فعالي كودكان

كودكان بيش‌فعال ـ همانگونه كه از اين عنوان برمي‌آيد ـ بسيار پرتحرك‌اند و نمي‌توانند يك جا آرام بنشينند، آنها اضافه بر ناآرامي بسيار زياد، نوعي اضطرار و اجبار براي خرابكاري نيز دارند. آنان اشيا را مي‌شكنند يا پرتاب مي‌كنند. همچنين كنجكاوي بسيار از خود نشان مي‌دهند و نه تنها اسباب بازي‌هايشان را خراب مي‌كنند، بلكه اشياء و وسايل منزل را نيز دستكاري و خراب مي‌كنند. كارهاي خطرناك را دوست دارند و ابداً احساس خطر نمي‌كنند. بنابراين رفتارهايي بي‌مهابا از آنها سر مي‌زند. برخي از بزرگسالان آنها را افرادي بي‌باك و شجاع تصور مي‌كنند؛ در حالي كه اين رفتارهاي بي‌مهابا نشانگر اين واقعيت است كه احساس خطر واقعي ـ كه يك احساس طبيعي است و بايستي در كودكان وجود داشته باشد ـ در اين بچه‌ها وجود ندارد. بازي‌هاي خطرناك ـ از جمله بازي با كبريت ـ و علاقه به وسايلي چون كارد و چاقو نشانه‌هاي ديگري از گرايش‌ها و رفتارهاي غيرطبيعي اين بچه‌هاست.

كودك بيش‌فعال احساس خطر نمي‌كند

كودكان بيش‌فعال در مورد كارها و اشيايي كه به طور طبيعي بايد در برابر آنها احساس خطر كنند، خطري احساس نمي‌كنند؛ و اختلالات سلوك در اين كودكان بعضاً ديده مي‌شود؛ مثلاً بعضي از آنها رفتارهاي پرخاشگرانه دارند يا براي آسيب رساندن به ديگران آنان را تهديد مي‌كنند. ممكن است به حيوانات نيز صدمه بزنند. بعضي ديگر در اعمالي چون سرقت و تقلب و به طوركلي كارهايي كه تخلف از قوانين و مقررات محسوب مي‌شود شركت مي‌كنند.

تمايل به كارهاي خلاف و خطرناك

اين كودكان آچارپيچ گوشتي را در داخل پريز برق مي‌كنند؛ اشياء و وسايلي را كه متعلق به خودشان نيست برمي‌دارند؛ تمايل بسياري به كشيدن سيگار دارند (ته سيگارها را برمي‌دارند و علاقه به كشيدن آنها دارند) و همچنين گرايش به دروغگويي در آنها بسيار بالاست و اغلب دروغ مي‌گويند. به علاوه آنان تماتيل به ارتباط با كودكان و نوجوانان بزرگتر از خود دارند. اغلب دوستاني بزرگتر از خود انتخاب مي‌كنند و از مصاحبت با نوجوانان لذت مي‌برند. بسيار مايلند در صحبت‌ها و فعاليتهاي آنان شركت كنند. همچنين گرايش به كارهاي خلاف از جمله دزدي در آنها بسيار زياد است. به نظرمي‌رسد اين كودكان زودتر از حد معمول چشم و گوششان باز مي‌شود و به كنجكاويهاي بسيار زياد دچار مي‌شوند.

از لحاظ اجتماعي، كودكان بيش فعال تأثير مثبتي بر ديگران نمي‌گذارند و مرتب انتقاد قرار مي‌گيرند. آنها به دليل دقت پايين، اغلب دچار اشتباه مي‌شوند و انتقاد ديگران را نسبت به خود برمي‌انگيزانند. اين بچه‌ها به جزئيات مسائل توجهي ندارند. حتي در بازي‌ها نيز با دشواري روبه‌رو مي‌شوند و در ارتباط خود با بچه‌هاي ديگر مشكل پيدا مي‌كنند. اغلب از دستور‌العمل‌ها پيروي نمي‌كنند و از عهده تكاليف مدرسه و ساير كارها و وظايف برنمي‌آيند.

 

 

 

عملكرد اجتماعي و تحصيلي كودك كاهش مي‌يابد

كودكان بيش‌فعالي كه دچار نقص توجه هستند، در تحصيل با مشكل مواجهند. دامنه توجه در آنها بسيار محدود است و به همين علت نمي‌توانند تمركز لازم را در حين درس خواندن داشته باشند. اين كودكان به سرعت حواسشان پرت مي‌شود و به كوچكترين محرك بيروني واكنش نشان مي‌دهند. در نتيجه عملكرد تحصيلي آنان پايين مي‌آيد و در يادگيري دچار مشكل مي‌شوند.

از لحاظ اجتماعي، كودكان بيش فعال تأثير مثبتي بر ديگران نمي‌گذارند و مرتب انتقاد قرار مي‌گيرند. آنها به دليل دقت پايين، اغلب دچار اشتباه مي‌شوند و انتقاد ديگران را نسبت به خود برمي‌انگيزانند. اين بچه‌ها به جزئيات مسائل توجهي ندارند. حتي در بازي‌ها نيز با دشواري روبه‌رو مي‌شوند و در ارتباط خود با بچه‌هاي ديگر مشكل پيدا مي‌كنند. اغلب از دستور‌العمل‌ها پيروي نمي‌كنند و از عهده تكاليف مدرسه و ساير كارها و وظايف برنمي‌آيند.

آنان از درگير شدن با تكاليفي كه مستلزم تلاش ذهني مداوم است، مي‌پرهيزند. اغلب، وسايل خود را گم مي‌كنند و دچار فراموشكاري‌اند. به طور افراطي حرف مي‌زنند و پيش از تمام شدن پرسش‌ها، پاسخ مي‌دهند. منتظر نوبت ماندن برايشان دشوار است و بسياري اوقات مزاحم كار ديگران مي‌شوند.

والدين چه نقشي در درمان دارند

1ـ ابتدا بايد مطمئن باشيم كه فرزندانمان واقعاً نشانه‌هاي اين اختلال را دارد؛ به علاوه تشخيص نهايي توسط متخصص انجام مي‌پذيرد. گاهي والديني كه فرادي بسيار مضطرب و نگران هستند، ممكن است جنب و جوش‌هاي طبيعي فرزند را دليلي بر بيش فعالي بدانند. بنابراين در قدم اول بايستي راجع به تشخيص مطمئن باشيم و به فرزندمان برچسب‌هاي نادرست نزنيم.

2ـ انرژي اضافه اين كودكان بايد از طريق فعاليت‌هاي مثبت، از جمله ورزش كردن، مصرف شود. بهتر است آنها را براي بازي به زمين‌هاي بزرگ برد و اجازه داد كه به فعاليتهاي لذتبخش بپردازند. يا اين كه روزانه براي پياده روي آنها را از خانه خارج كرد. در منزل نيز بايستي مسئوليت‌هايي كه از لحاظ جسمي قدري بچه‌ها را خسته مي‌كند به آنها بسپاريم تا به اين وسيله انرژي بيش از حد آنان گرفته شود. البته خوب است گاهي براي انجام اين مسئوليت‌ها جوايزي هم در نظر بگيريم.

3ـ به خاطر داشته باشيم اين كودكان را به هيچ وجه كتك نزنيم؛ زيرا رفتارهاي انتقام جويانه از آنها سرخواهد زد. بهتر است با آنان مؤدبانه و با محبت صحبت كنيم. البته در برخورد با ساير كودكان نيز داشتن رفتاري مهرآميز و عاري از خشونت لازم است.

4ـ گروهي از مواد غذايي ـ از جمله كاكائو، شكلات، قهوه، نسكافه، نوشابه‌هاي رنگي و تنقلات ـ باعث تحريك‌پذيري مي‌شوند و لازم است تا حد امكان از دادن آنها به بچه‌ها خودداري شود.

5ـ خواب شبانگاهي اين كودكان موضوع مهمي است؛ آنها بايد شب‌ها زودتر به رختخواب بروند. بهتر است والدين برنامه خانواده را به گونه‌اي مناسب تنظيم كنند و به هر طريق ممكن به كودك بفهمانند اين يكي از قوانين خانواده اوست كه شب‌ها تا ديروقت بيدار نماند. در همين زمينه توصيه مي‌شود كودك از وسايلي چون كامپيتر و تلويزيون به صورت افراطي استفاده نكند.

6ـ چنانچه كودك بيش فعال از لحاظ توجه و تمركز بسيار مشكل داشته باشد و رفتارهاي او موجب اذيت و آزار فراوان شود، بهتر است با روان پزشك كودك و نوجوان مشورت شود تا به صلاحديد او كودك مقداري داروي اختصاصي اين اختلال را مصرف كند.

اختلال كم توجهي ـ بيش فعالي در كودكان

اين اختلال در برگيرنده كودكاني است كه از دستورها اطلاعت نمي‌كنند، از لحاظ هيجاني تحريك پذير و خشن هستند، پيوسته از يك فعاليت به كار ديگري مي‌پردازند بدون اينكه هيچ يك را به سرانجام برسانند، تمركز و توجه در كارها و يا فعاليتها و بازيها در اين كودكان پايدار نيست، اغلب به نظر مي‌رسد كه حواسشان حاي ديگري است و يا گوش نمي‌دهند و اينطور به نظر مي‌رسد كه آنچه را كه گفته شده است نشنيده‌اند، اكثر اين كودكان بداخلاق، ستيزه‌جو، نافرمان و پرخاشگر هستند و با كودكان ديگر ميانه خوبي ندارند و به طور كلي لجوج، رياست طلب و بي‌انضباط هستند، رفتارهاي غير قابل پيش‌بيني انجام مي‌دهند، مرتب در حرف ديگران مي‌پرند، اشيا را از ديگران مي‌قاپند و به چيزهايي دست مي‌زنند كه اجازه ان را ندارند.

اين كودكان وقتي كه بزرگتر مي‌شوند در كارهاي گروهي مشكل دارند و در مدرسه نمي‌توانند يكجا آرام بگيرند به طور مكرر از جاي خود بلند مي‌شوند و يا از ميز آويزان مي‌شوند. بيش فعالي ممكن است به صورت برقراري، ناآرامي در جاي خود، دويدن، جهيدن و بالا و پايين پريدن در موقعيتهاي نامربوط، ناتواني در ساكت ماندن و يا بيش از حد حرف زدن نيز نمود مي‌يابد.

اين كودكان معمولاً در نوباوگي علائمي از خود نشان مي‌دهند مانند: خوا كم و گريه زياد دارند، به نور و صدا و حرارت و ساير تغييرات محيطي به سرعت به گونه‌اي غيرعادي پاسخ مي‌دهند، مرتب در حال جلو و عقب كردن خودشان هستند، معمولاً در آغوش مادر آرام مي‌گيرند و جيغ مي‌زنند و لگد مي‌اندازند و حتي در گرفتن پستان مادر هم مشكل دارند در اين نوع اختلال ممكن است بر اثر بالا رفتن سن كودك، مسئله خود به خود حل شود اما اين كودكان اگر به حال خود گذاشته شوند در بزرگسالي رفتارهاي ضد اجتماعي از خود نشان مي‌دهند.

اكثر اين كودكان از هوش بالا برخوردارند و كارهايي كه انجام مي‌دهند غير مترقبه و ناگهاني است و خطر را احساس نمي‌كنند.

به طور كلي مي‌توان گفت الگوي پايدار اين اختلال كمبود تمركز و توجه، بيش فعالي و پرخاشگري است، البته بايد اين خصوصيات حداقل به مدت شش ماه در كودك ثابت باشد تا بتوانيم بگوييم كه كودك دچار اين اختلال شده است.

علل ايجاد اين اختلال هنوز به طور قطعي ناشناخته است، عوامل متعددي از قبيل وراثت، مشكلات و مسائل در هنگام تولد، عوامل عصب شناختي، حساسيت غذايي و متغيرهاي محيطي مطرح شده است اما هيچ يك تأييد و يا رد نشده‌اند. پژوهش‌ها حاكي از آن است كه پسران بيشتر از دختران به اين اختلال مبتلا مي‌شوند.

در درمان اين كودكان روشهاي رفتار درماني به همراه رژيم غذايي خاص و داروهايي كه پزشك براي درمان اين اختلال تجويز مي‌كند بهترين نتايج را در كنترل علايم دارد.

والدين چنين كودكاني بايد با مراجعه به روانپزشك و يا روانشناس با شكيبايي و ثبات قدم در اين مسير به فرزندشان كمك كنند.

استفاده زياد از دارو براي كودكان بيش فعال خطرناك است.

بررسي‌ها نشان داده همانطور كه عدم درمان براي كودكان بيش فعال مضر است استفاده از داروي زياد نيز براي اين كودكان خطرناك است.

به گزارش مهر به نقل از سي.بي.اي داروها به منظور آرامش نسبي كودكان بيش فعال تجويز مي‌شود اما در اين ميان مصرف زياد برخي از داروها نيز موجب حملات قلبي و خطرات ديگري مي‌شوند.

برخي از والدين با مشاهده علائم بيش فعالي خودسرانه دوز دارو را افزايش مي‌دهند تا نتايج سريع‌تر حاصل شود غافل از اينكه اين كار عوارض خطرناكي به دنبال دارد.

ريتالين از جمله اين داروهاست كه اخيراً عوارض مصرف زياد آن ثابت شده است. پزشكان تجويز اين دارو را براي كودكان در سن 6 سالگي و در مواردي از سن 3 سالگي شروع مي‌كنند و ميزان آن نيز در حدود 1 تا 2 ميلي گيرم مي‌باشد.

البته دقيقاً مشخص نيست كه چند نفر در سرتاسر جهان از اين دارو استفاده مي‌كنند اما مسئله اينجاست كه اگر دوز مصرفي دقيقاً مطابق وضعيت كودك نباشد عوارض بسياري به همراه دارد.

تحقيقات محققان انگليسي نشان مي‌دهد 2 مورد از هر 9 مورد مرگ كودكان بر اثر سكته‌هاي قلبي يا بزرگي قلب و حتي مشكلات مغزي بوده كه همگي اين موارد به گفته والدين بيش فعال بوده و به دلايلي از داروي ريتالين استفاده مي‌كرده‌اند.

در حال حاضر نگراني بيشتر به دليل تجويز نامحدود دارو براي كودكان در سنين پايين مي‌باشد به ويژه چنين داروهايي كه از تركيبات متيل فنيدات مي‌باشند. زيرا اين گروه از داروها حتي در طولاني مدت براي افراد بالغ نيز منجر به مشكلات قلبي عروقي مي‌شود.

 

 

 

هفت راهكار كاربردي به منظور بهبود رفتار كودك با اختلال ADHD (بيش فعال و پرجنب‌وجوش)

عملي كردن بعضي از اصول رفتار درماني حتي بدون حضور درمانگر در بعضي موارد امكان‌پذير است.

دكتر ويليام پلهام رييس مركز پژوهشكده كودك و خانواده در دانشگاه نيويورك در بافالو معتقد است: «به كمك تربيت صحيح و شايسته در بسياري از مواقع تغيير و اصلاح رفتار امكان پذير است.» وي هم چنين معتقد است: «مشكل اصلي اين است كه هيچ كدام از ما آموزش نديده‌ايم كه چه طور والدين خوبي باشيم. در حالي كه كودكان، نيازمند والديني با مهارت و صبور هستند.» والدين بايد قوانين مشخصي را براي برخورد و تربيت كودك در نظر بگيرند (البته قوانين نبايد مبهم و خيلي وسيع باشد) و نكته بسيار مهم در اين است كه قوانين را به صورت ثابت و دايمي به اجرا درآورند.

دكتر پلهام هفت راهكار علمي پيشنهاد مي‌دهد:

1ـ مطمئن باشيد كودك دستورات شما را كاملاً درك كرده است.

فقط صرف اين كه به كودك بگوييد اين كار را انجام بده و آن كار را انجام نده كافي نيست بايد اطمينان حاصل كنيد كه وي دستورات و خواسته شما را كاملاً درك كرده. بهتر است فهرستي از قوانيني را كه مدنظر داريد بنويسيد و آن را در جايي كه بيشترين محل رفت و آمد كودك است قرار دهيد. براي مثال فهرستي از كارهاي حتي جزيي كه كودك براي مدرسه رفتن بايد انجام دهد، تهيه كنيد.

دستورات بايد با جملاتي روشن و واضح بيان شود. دستورات را يك بار با هم مرور كنيد، براي آن كه متوجه شيد آن را درك كرده است.

2ـ دستورات را به صورت واضح و روشن ارايه دهيد.

در ابتدا كودك را به اسم صدا كنيد تا مطمئن شويد كه توجه وي به شما جلب شده سپس دقيقاً خواسته خود را بيان كنيد. به عنوان مثال فرض كنيد در صف طولاني مغازه‌اي براي خريد ايستاده‌ايد شما بايد اين گونه عمل كنيد: «استيو كنار من بايست دست به هيچ چيز نزن» فقط اكتفا كردن به اين جمله كه پسر خوبي باش كافي نيست زيرا ممكن است كودك دقيقاً متوجه نشود كه چه كاري را نبايد انجام دهد و در آخر پيامد عدم اطاعت را به وي تذكر دهيد و هميشه نسبت به گفته خود ثبات عمل داشته باشيد.

3ـ انتظار كامل بودن نداشته باشيد.

تعادلي ميان تحسين و انتقاد كردن از كودك قرار دهيد. انتقاد بيش از حد از كودك فقط باعث مي‌شود كه رابطه شما و كودكتان خدشه‌دار شود. به جاي اين كار مي‌توانيد از تشويق‌هاي كوچك استفاده كنيد و صبور باشيد تا به تدريج رفتار وي در جهت مطلوب سوق پيدا كند.

4ـ براي تشويق كردن رفتار خوب كودك از جمله «وقتي/سپس» استفاده كنيد. اگر كودك براي انجام عمل مطلوب از شما اجازه خواست و لي فبل از آن كه تكاليفش را تكميل كرده باشد، به وي بگوييد: «باشه ولي وقتي اتاق را تميز كردي، مي‌تواني با دوستانت بيرون بروي». براي كودك كوچكتر بسيار مهم است كه پاداش را فوراً بعد از تكميل وظايف به او ارايه دهيد.

5- سيستم اقتصاد ژتوني را به منظور پاداش به كار ببريد.

شيشه‌اي را انتخاب كنيد و هر زمان كه از كودك خواستيد كاري را انجام دهد و او اطاعت كرد يك تيله داخل شيشه بيندازيد و هر زمان كه از دستورات شما سرپيچي كرد دو تيله به عنوان تنبيه از شيشه خارج كنيد و در پايان روز براساس تعداد تيله‌هاي داخل شيشه پاداش كوچكي به او بدهيد. اين روش براي اطاعت كردن كودك از دستورات والدين موثر است.

6- تكنيك‌هاي انضباطي را با بزرگ شدن كودك تغيير دهيد.

در مورد كودكان بزرگتر بهتر است در مقابل رفتار نامناسب آنها بي‌توجهي كنيد و به رفتار مطلوب آنها پاداش دهيد براي مثال ممكن است فرزند شما درخواست كند مدتي را با دوستانش باشد.

7ـ از معلمان مدرسه درخواست كنيد روش رفتاري يكساني را در مدرسه اعمال كنند.

بهترين وسيله براي همكاري معلم ـ والد گزارش روزانه است. به منظور تعيين كردن رفتارهاي كلاسي مطلوب با معلم ملاقات كنيد. در ساعات پاياني مدرسه معلم مي‌تواند ارزيابي جديدي از عملكرد رفتاري كودك در طي يك روز و ارزيابي نوشته شده را با كودك به خانه بفرستد. پاداش وي براي داشتن عملكرد خود در مدرسه مي‌تواند بازي كردن خارج از خانه باشد. اگر فرزند شما در مقطع راهنمايي يا دبيرستان است حتماً از مشاور مدرسه راهنمايي بخواهيد.

بسياري از والدين بدون كمك حرفه‌اي از اين تكنيك‌ها استفاده مي‌كنند و اگر شما براي اجراي چنين راهكارهايي به مشكل برخورديد بهتر است كه در كلاس‌هاي برنامه آموزشي والدين شركت كنيد.

 

نتيجه‌گيري

اختلال بيش فعالي كه در اغلب موارد با نقص توجه همراه است، معمولاً در دوران كودكي بروز مي‌كند. تشخيص اين اختلال در سنين زير پنج سال قدري مشكل است زيرا امكان دارد با رفتارهاي طبيعي و شيطنت‌آميز كودكان اشتباه گرفته شود. با اين حال، متخصصان مي‌توانند اين اختلال را تشخيص دهند و پيش بيني‌هاي لازم را به عمل آورند. اين اختلال با فعاليت بيش از اندازه، خرابكاري و آزار رساندن همراه است.

چنانچه اين بچه‌ها در سنين كودكي معالجه نشوند، در دوره نوجواني احتمال اين كه رفتارهاي ضداجتماعي داشته باشند و نيز حالات افسردگي در آنها به وجود آيد، بسيار است. بنابراين به والدين توصيه مي‌شود كه حتماً در دوران كودكي براي معالجه اين كودكان اقدام كنند.

 

 

 

منابع و مآخذ:

1ـ ماهنامه موفقيت سال دهم شماره 141.

2ـ اينترنت

3ـ كم‌توجهي ناشي از بيش فعالي و تيزهوشي نوشته جيمز تي وب ـ و رايان لاتيمر

 

 

مشخصات كلي طرح درس آموزش از طريق بازي

نام و نام خانوادگي :‌ام كلثوم قادري

كتاب :‌رياضيات

كلاس : چهارم ابتدايي

دبستان : شهيد باهر

محل خدمت :‌ناحيه 2 تبريز

تعداد دانش آموزان :‌24 نفر

مدت اجرا :‌45 دقيقه

سابقه تدريس :‌20 سال

تاريخ اجراء‌:‌88-87

موضوع : ‌فاصله يك نقطه از يك خط

 

اهداف كلي

فاصله يك نقطه از يك خط ، طول پارله خطي است كه از آن نقطه بر خط عمود باشد.

اهداف جزئي :‌الف ) اهداف نگرشي                 ب ) اهداف مهارتي      ج ) اهداف دانشي

الف ) اهداف نگرشي عبارتند از :‌

1- دانش آوز بتواند فاصله هر نقطه از خارج خط را پيدا كند.

2- دانش آموز پي ببرد كه كوتاهترين فاصله نقطه از خط همان خط عمودي است كه از يك نقطه خارج خط بر آن عمود شده است .

3- تقويت اعتماد به نفس دانش آموزان

4- ايجاد حس ابتكار در دانش آموزان براي يادگيري .

5- اظهار علاقه به همكاري در گروه

6- تشخيص كوتاهترين خطوط از بين خطهاي رسم شده

ب ) اهداف مهارتي عبارتند از :‌

1- بتواند از هر جهت فاصله نقطه از خارج را اندازه گيري كند.

2- تنها خط عمود رسم شده از يك نقطه خارج خط را بعنوان كوتاهترين فاصله نقطه از خط بداند

ج ) اهداف دانش عبارتند از :

1- آنچه براي يافتن كوتاهترين نقطه از خارج خط لازم است .

الگو و روش تدريس :‌گروهي و مشاركتي – پرسش و پاسخ – ياددهي و يادگيري – بازي

بازي آموزشي انتخاب شده :‌چه كسي زودتر به توپ مي رسد.

وسايل آموزشي :‌دانش آموزان – خطكش – گچ – تخته سياه – پاك كن – كتاب رياضيات – كارت تشويق

ارزشيابي آغازين ( 5 دقيقه ) :‌سلام و احوالپرسي – حضور و غياب – بررسي محيط فيزيكي كلاس – پرسش از درس قبلي – رفع اشكالات درس قبلي – آمادگي براي شروع درس جديد و ...

ايجاد انگيزه ( 2 دقيقه ) معلم در حال اندازه گيري با گام هاي خود با صداي بلند وارد كلاس مي شود.

مراحل تدريس

1- مجسم ( بازي )       2- نيمه مجسم            3 – مجرد

ارائه درس ( 20 دقيقه ) :‌دانش آموزان را در يك طرف كلاس جمع مي كنيم و سپس آنها را در گروه هاي 6 يا 7 نفره گروه بندي مي كنيم سپس يك توپ را در سمت راست كنار ديوار و توپ را در سمت چپ با فاصله اي معين قرار مي دهيم . با كچ يك خط راست در وسط كلاس بطور مساوي رسم مي كنيم و جايگاه دانش آموزان را مشخص مي كنيم . دو گروه از دانش آموزان را در جايگاه مورد نظر مستقر مي كنيم و تا توپ فاصله را رسم مي كنيم بعد به دانش آموزان اعلام مي كنيم كه با استفاده از گچ هايي كه داخل قوطي و كنارشان است خطهاي رسم شده را تا توپ اندازه گيري كنند هر كس زودتر به توپ رسيد و از گچ كمتري براي شمارش استفاده كرد برنده مي شود. ( مسلماً دانش آموزاني كه روبروي خط عمود بر خط راست از نقطه ايستاده زودتر به هدف خواهد رسيد) برنده ها را تشويق مي كنيم .

بدون اينكه صحبتي يا توضيحي بدهيم سپس از گروههاي بعدي دعوت مي كنيم كه به محل بازي بيايند و بازي را مثل گروه قبلي انجام دهند سپس براي نفرات اول كارت تشويق مي دهيم و آنها را تشويق مي كنيم در مرحله آخر مسابقه را براي منتخبين اجرا مي كنيم كه يك نفر برنده شود و از دانش آموزان سوال مي كنيم پس چطور شد كه الان يك نفر برنده شد در اينجا پي خواهند برد كه برنده فاصله اش از خط كوتاهترين بوده و عمود بوده است . پس از دانش آموزان مي خواهيم . كه در صندليهايشان بنشيند و به تخته سياه نگاه كنند و به توضيحات معلم گوش فرا دهند . معلم نام درس را در تخته مي نويسد . شكلي را رسم مي كند و درس را با استفاده از خط كش و اندازه گيري خطوط و ثبت آن در تخته توضيح مي دهد و دانش آموزان پي مي برند كه كوتاهترين فاصله همان خط عمودي است كه بر خط وارد شده است . و اگر از هر جهت اندازه گيري كنيم باز كوتاهترين همان خط عمود خواهد بود.

جمع بندي ( 3 دقيقه ) :‌نوشتن خلاصه درس در تخته سياه

ارزشيابي پاياني ( 10 دقيقه ) :‌ 1 به دانش آموزان مي گوييم در دفترشان يك خط رسم كنند و يك نقطه در بيرون خط بگذارند و از آن نقطه خطهايي بر خط راست وارد كنيد سپس آنها را اندازه بگيريد و كوتاهترين فاصله را پيدا كنند و بنويسند.

2- پاسخ به سوالات ارائه شده در صورت بروز اشكال از طرف دانش

تعيين تكاليف ( 5 دقيقه ) :‌الف ) گروهي :‌مشورت در گروه و نوشتن مفهمو درس در يك كاغذ

ب ) انفرادي :‌نوشتن تمرينات كتاب در دفتر تمرين در منزل

منابع :

۱- روش تدریس ریاضیات کلاس چهارم ابتدایی

۲- روانشناسی بازی

مشخصات كلي :

عنوان درس : آهنربا                                                   نام و نام خانوادگي : ام كلثوم قادري

روش تدريس :پژوهش آموزي                                      دبستان : شهيد باهنر

مدرك و رشته تحصيلي : ليسانس آموزش ابتدايي          تعداد دانش آموزان : ۲۵ نفر

زمان : ۴۵ دقيقه                                                       كلاس : چهارم ابتدايي      

اداره آموزش و پرورش ناحيه ۲ تبريز

 

هدف كلي : نامگذاري سرهاي آهنربا - خاصيت آهنربا - تاثير قطب ها آهنربا -

دانستنيها و مهارتها : گفتگو درباره تصوير عنواني - همكاري جهت تهيه وسايل مورد نياز - با انجام آزمايشي پي به خاصيت آهنربا در دو سر آهنربا ببرند - با آزمايشي تاثير قطب هاي آهنربا بر همديگر را بدانند - با اطلاعات قبلي كه دارند فرضيه سازي كنند - بهترين فرضيه را براي آزمون انتخاب كنند - از طريق مشاهده و آزمايش اطلاعاتي را كسب كنند - يادداشت برداري كنند - براي اطلاعات و نتيجه گيري كه كرده اند سازماندهي دهند - درباره درستي و نادرستي فرضيه ها قضاوت در گروه داشته باشند - از انجام پژوهش خود گزارش تهيه كنند - ارائه گزارش كنند .

نگرش ها : احساس كنجكاوي نسبت به تهيه آهنرباء وسايل - نشان دادن علاقه نسبت به كار با آهنربا - فعاليت در انجام كار گروهي - پشت سر گذاشتن مراحل آزمايش - رعايت نكات ايمني - رعايت نكات بهداشتي - مشورت كردن در گروه - همكاري در گروه - استفاده از نظرات همديگر - تقويت روحيه پرسش و كنجكاوي -

مفاهيم : قطب هاي غير همنام همديگر را جذب مي كنند - قطب هاي همنام همديگر را دفع مي كنند - خاصيت آهنربايي در دو سر آهنربا بيشتر است - قطبي كه به سمت شمال است قطب شمال و با علامت N و قطبي كه به سمت جنوب است قطب جنوب و با علامت S نشان مي دهند .

وسايل كمك آموزشي : كتاب درسي - انواع آهنربا ها - براده آهن - سنجاق و سوزن آهني و فلزي كتاب - تخته سياه - گچ -

روش ياددهي و يادگيري : الگوي تدريس پژوهش آموزي - روش فعال و گروهي - بحث و گفتگو - بارش فكري -

فعاليتهاي قبل از شروع درس : سلام و احوالپرسي - حضور و غياب طبق روال كار در كلاس - سوال از درس قبلي از چند نفر از دانش آموزان در رابطه با الكترسيته و تشويق آنها - رفع ابهامات و اشكالات درسي - چون جلسه قبل اعلام كرده بودم كه بچه ها درس جلسه بعد درباره آهنربا است و هركس در خانه آهنربايي كه دارد با آن هرچه به ذهنش مي رسد را انجام دهد و تجربيات و سوالاتي را كه برايش پيش آمده را يادداشت كند كه دانش آموزان با علاقه و افتخار هركدام در اين لحظه مي خواهند كه كارهايي را كه خودشان انجام داده اند را بيان كنند كه نشان از آمادگي آنها براي ارائه درس جديد است كه همراه با دانش آموزان كلاس را براي رفتن به آزمايشگاه ترك مي كنيم .

گام اول : مشخص كردن مسئله :

۱- آهنربا چه چيزهايي را جذب نمي كند ؟

۲- كدام قسمت آهنربا بيشتر مواد را جذب مي كند ؟

۳- چرا و قتي دو آهنربا را به هم نزديك مي كنيم بعضي وقت ها به همديگر مي چسبد و بعضي از وقت ها نمي چسبد ؟

گام دوم : بيان مسئله

موضوع پژوهش ( نامگذاري سرهاي آهنربا ) را در تخته يادداشت مي كنم .

اهداف پژوهش را به شرح زير در تخته سياه مي نويسم : خاصيت آهنربايي در كدام قسمت آهنربا بيشتر است ؟

از چه علائمي براي نشان دادن آهنربا استفاده مي كنيم ؟ - قطب در آهنربا چه معنايي دارد ؟ - قطب هاي همنام و غير همنام در آهنربا چه تاثيري بر هم دارند ؟

سوال هاي پژوهش : بچه ها آيا در خانه با آهنربا كار كرديد چه سوالاتي هنگام كار با آهنربا براي شما پيش آمد ؟

فرضيه هاي پژوهش : يادآوري مي كنيم بچه ها پاسخي كه شما براي سوالهايتان پيدا كرده ايد را فرضيه مي گويند بايد آزمايش كنيم تا ببينيم درست است يا نه .

بچه ها عجله مي كنند و مي خواهند كه با آهنرباهايي كه با خود به كلاس آورده اند را بيان كنند - بچه ها هدف ما اين است كه ببينيم ما چگونه مي توانيم آهنربا را نامگذاري كنيم پس در گروه ها روي پاسخهاي احتمالي ( فرضيه ) فكر كنيد و آن پاسخها را يادداشت كنيد .

گام سوم : جمع آوري اطلاعات :

بعد از اينكه با سركشي به گروه ها مطمئن شديم كه فرضيه هاي دانش آموزان آزمودني است وسايل لازم را در اختيار آنها قرار مي دهيم تا آزمايش كنند و با سركشي به گروه ها و طرح سوال گروه آنها را هدايت مي كنيم و راهنمايي هاي لازم را انجام مي دهيم و از آنها مي خواهيم مشاهداتشان را يادداشت كنند و همكاري بين گروه را فراموش نكنند.

گام چهارم : تجزيه تحليل اطلاعات :

بچه ها مي توانند به يادداشت هاي خود كه هنگام آزمايش برداشته اند ، به كتاب درسي يا اگر منبع ديگري داشتند مراجعه كنند و درباره درست بودن فرضيه خود قضاوت كنند ، حتي اگر فرضيه هاي آنها درست نباشد به فراگيران مي گوييم كه از ارزش كار آنها چيزي كم نخواهد شد .

گام پنجم : ارائه گزارش :

گروه ها مي توانند از پژوهش خودشان خلاصه اي را در يك صفحه بنويسند و ياد آور مي شويم كه هنگام نوشتن يك گزارش خوب بايد به موضوع ، سوال ، پاسخ هاي احتمالي ، خلاصه آزمايش و نتيجه آن اشاره كنند . بعد گزارش ها توسط سرگروه بصورت شفاهي يا كتبي ارائه مي شود و گروه ها مورد تشويق قرار مي گيرند .

 

                           منابع :

                              ۱- كتاب درسي

                              ۲- كتاب راهنماي معلم

                              ۳- الگوهاي جديد تدريس - خانم حاجي اسحق

مشخصات كلي :

عنوان درس : ثروت هاي ملي                                     نام و نام خانوادگي : ام كلثوم قادري

روش تدريس :تيمي                                                  دبستان : شهيد باهنر

مدرك و رشته تحصيلي : ليسانس آموزش ابتدايي          تعداد دانش آموزان : ۲۵ نفر

زمان : ۴۵ دقيقه                                                       كلاس : چهارم ابتدايي

اداره آموزش و پرورش ناحيه ۲ تبريز

 

هدف و مفاهيم درس : آشنايي با ثروتهاي ملي ايران - استقاده درست از ثروتهاي ملي - دسته بندي ثروتهاي ملي - نام بردن ثروتهاي ملي محل زندگي خودشان - وظايف آنها نسبت به ثروتهاي ملي -

روش ياد دهي : بحث و گفتگو - روشهاي فعال و گروهي - الگوي تدريس كارايي تيم -

فعاليتهاي قبل از شروع درس : سلام و احوال پرسي - حضور و غياب - سوال از درس قبلي و رفع اشكال

ارائه درس جديد :

۱- تشكيل تيمها : با توجه به تعداد دانش آموزان كلاس كه ۲۵ نفر مي باشند ، ۵ تيم ۵ نفره تشكيل مي دهيم و نفرات را از شماره ۱ تا شماره ۵ نام گذاري مي كنيم و هنگام تشكيل تيمها و طبقه بندي آنها سطح علمي و توان يادگيري دانش آموزان را در بين اعضاي گروه در نظر مي گيريم .

۲- آمادگي فردي فراگيران : درس را به ۵ بند تقسيم كرده و بند اول درس را به نفرات اول گروه ها ، و بند ۲ درس را به نفرات دوم گروه ها و بند ۳ درس را به نفرات سوم گروه ها و بند ۴ درس را به نفرات ۴ گروه ها و بند ۵ درس را به نفرات ۵ گروه ها واگذار مي كنيم و از آنها مي خواهيم كه در مدت ۱۰ دقيقه بندهاي مربوط به خودشان را بطور دقيق مطالعه كنند.

۳- كار تيمي : از دانش آموزان گروه ها مي خواهيم كه با توجه به شماره هاي نامگذاري ، شماره هايي كه با هم همشماره هستند مثلا شماره هاي ۱ در يك گروه و شماره هاي ۲ در گروه ديگر ... به اين ترتيب در كنار هم بنشينند و با هم هم فكري كنند و تبادل نظر نمايند و به هم ديگر بند ها را توضيح دهند و بعد از ۱۵ دقيقه به گروه هاي اوليه برگردند.

۴- ارائه گزارشها : به گروه ها فرصت مي دهيم كه در عرض ۱۵ دقيقه هر ۵ نفر در گروه ها مطالب يادگرفته را به همديگر توضيح دهند و سپس بصورت گروهي از شماره ۱ تا ۵ درس را كلي براي ديگر دوستان خود در پاي تخته توضيح دهند.

۵- تعيين تكليف : گروهي و فردي

گروهي : بخشي از زندگي يكي از شخصيت هاي منطقه خود را با دوستانشان بصورت نمايش اجرا كنند.

فردي : درباره ثروتهاي ملي و آثار باستاني و يا سفر به نقاط ديدني گزارش تهيه كنند.

 

                           منابع :

                              ۱- كتاب درسي

                              ۲- كتاب راهنماي معلم

                              ۳- الگوهاي جديد تدريس - خانم حاجي اسحق